6.1 Rechtmatigheid (inclusief Misbruik en oneigenlijk gebruik beleid)
Voor het vaststellen van de rechtmatigheid geldt dat dit gekoppeld is aan het handelen in het verslagjaar (het handelen omvat mede het ten onrechte niet handelen) en de fouten die daarbij zijn aangetroffen. Lopende beheershandelingen kunnen nog niet als rechtmatig of onrechtmatig worden aangemerkt beoordeeld omdat de beheershandeling nog niet is afgerond. Voor zover er vanuit het interne controlemechanisme fraude is ontdekt wordt deze niet meegerekend als onrechtmatig. Aangezien de procedures, die er juist voor zijn om dit op te sporen, dan goed hebben gewerkt. Fraudes die niet vanuit de interne procedures zijn opgemerkt, maar onderdeel zijn van de steekproef, zijn wel meegenomen in het onrechtmatigheidspercentage. Lopende gevalsbehandelingen zijn geen onderdeel van de beoordeling.
In het jaarverslag verklaart de raad van bestuur van de SVB dat de wetsuitvoering van de SVB rechtmatig is geweest. De raad van bestuur baseert haar oordeel op een onderliggende steekproef, die wordt uitgevoerd door een interne controleafdeling en is onderdeel van de controle door de Audit Dienst. Deze risicogerichte steekproef is erop gericht om, met een betrouwbaarheid van 95% en een nauwkeurigheid van 99%, een uitspraak te kunnen doen of de juiste bedragen volledig zijn uitgekeerd binnen de SV-regelingen. De overige rechtmatigheidsaspecten van de SVB, zoals uitvoeringskosten en Europese aanbestedingen, vloeien direct voort uit de accountantscontrole van de Audit Dienst.
In tabel 6.1 zijn de in 2025 berekende onrechtmatigheidsscores per wet opgenomen. Deze scores zijn afgeleid uit de hierboven genoemde risicogerichte steekproef. Hoewel deze steekproef primair is opgezet voor het afgeven van een oordeel over de SV-uitkeringen in totaliteit, levert deze door de risicogerichte aanpak ook de beste schattingen op per wet. Deze schattingen zijn opgenomen in de tabellen en zijn onderdeel van de prestatie- indicatoren van de SVB. De risicogerichte aanpak wordt ook ingezet om de processen - en daarmee de rechtmatigheid - te verbeteren.
In de Regeling SUWI zijn regels opgenomen voor de accountantscontrole. Hierin staat onder meer dat de accountant bij de rechtmatigheid ook het door het bestuur gevoerde beleid ter voorkoming en bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik onderzoekt. Eénmaal per jaar rapporteert de SVB of wordt voldaan aan de rechtmatigheidsnorm (alle wetten samen) en over de streefwaarde per wet. Bij de bepaling van de strekking van de uiteindelijke controleverklaring weegt de Audit Dienst de getrouwheid van de rapportage over het gevoerde beleid ter voorkoming en bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik. Voor de getrouwheid van de rechtmatigheidsrapportage geldt geen kwantitatieve goedkeuringstolerantie.
Rechtmatigheid in cijfers
Tabel 6.1 Onrechtmatigheidsscore per wet (1 = 1%)
Wet en regeling | Financiële fout | Onzekerheden | ||
|---|---|---|---|---|
2025 | 2024 | 2025 | 2024 | |
Algemene Ouderdomswet (AOW) | 0,02 | 0,01 | 0,00 | 0,00 |
Algemene Kinderbijslagwet (AKW) | 0,16 | 0,13 | 0,14 | 0,12 |
Algemene nabestaandenwet (Anw) | 1,90 | 0,50 | 0,14 | 0,04 |
Aanvullende inkomensvoorziening ouderen (AIO) | 0,65 | 0,84 | 0,00 | 0,00 |
Tegemoetkoming asbestslachtoffers (TAS) | 0,63 | 0,77 | 0,00 | 0,00 |
Overbruggingsregeling AOW (OBR) | 0,02 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
Remigratiewet (REM) | 0,01 | 0,08 | 0,00 | 0,00 |
Bijstand Buitenland (BBL) | 0,00 | 0,04 | 0,00 | 0,00 |
Tegemoetkoming Stoffengerelateerde Beroepsziekten (TSB) | 2,93 | 13,62 | 0,73 | 1,58 |
Regeling tegemoetkoming werknemers met CSE * | 0,00 | 4,88 | 0,00 | 0,00 |
Totaal SUWI | 0,05 | 0,03 | 0,01 | 0,01 |
*CSE stond in 2024 nog apart genoemd en is in 2025 onderdeel van de TSB
Ieder jaar wordt inzicht gegeven in de rechtmatigheid door middel van een onrechtmatigheidsscore per wet. Bij het bepalen van de rechtmatigheid spelen zowel financiële fouten als financiële onzekerheden een rol. Een onzekerheid kan na onderzoek worden opgelost of een financiële fout blijken te zijn die van invloed is op het onrechtmatigheidspercentage. De bovenstaande onrechtmatigheidsscores in procenten gaan over de financiële fouten en onzekerheden in controlejaar 2025 voor alle wetten die de SVB uitvoert.
Het voorgaande onderstreept het belang van vereenvoudiging van wet- en regelgeving. Ondertussen werkt de SVB aan het verbeteren van de kwaliteit van de dienstverlening door in te zetten op opleiding, goede instructies, procesverbeteringen, maatwerk gesprekken en aanvullende controles.
De rechtmatigheidsnorm voor alle SUWI-wetten gezamenlijk is 99%. De rechtmatigheidsscore van 99,95% valt binnen de norm. Ook de rechtmatigheidsscore van de onzekerheden ligt met 99,99% binnen de norm van 97%.
Lopende gevalsbehandelingen zijn geen onderdeel van de rechtmatigheidssteekproef. In lijn met afgelopen jaren is er door achterstanden en dus ook in 2025, sprake geweest van een relatief hoge openstaande werkvoorraad. Om onze capaciteit zo effectief en efficiënt mogelijk in te zetten wordt als risico mitigerende maatregel het werk geprioriteerd langs de lijnen ‘nieuw recht boven bestaand recht’ en ‘betalen boven terugvorderen’. Indien toch sprake is van een terugvordering, wordt dat gedaan met oog voor de burger. In 2025 is de goede lijn ingezet richting een gezonde werkvoorraad en zien we een breed beeld van dalende werkvoorraden. Hiermee wordt het risico dat er geen volledig zicht is op de rechtmatigheid verkleind.
Per individuele wet is een rechtmatigheidsscore van 99% de streefwaarde. Dit is niet gerealiseerd voor de Algemene nabestaandenwet (Anw) en de Tegemoetkoming stoffengerelateerde beroepsziekten (TSB). Hieronder volgt een toelichting.
Anw
De rechtmatigheid over 2025 is 98,10%. De rechtmatigheidsscore van de onzekerheden bedraagt 99,86%. In 2025 is een stijging zichtbaar in het aantal geconstateerde fouten ten opzichte van 2024. Er zijn verschillende oorzaken voor deze fouten. Het beleid ‘toekennen met terugwerkende kracht’ wordt bijvoorbeeld niet altijd goed toegepast. Bij een aanvraag werd de terugwerkende kracht beperkt tot één jaar, terwijl tot vijf jaar toegekend kon worden. Gedurende het jaar is hierop een analyse uitgevoerd. Op basis daarvan zijn in december 2025 de bijbehorende instructies aangescherpt. Deze aanpassingen zullen naar verwachting in 2026 leiden tot minder fouten in de uitgekeerde bedragen.
TSB
De rechtmatigheid over 2025 is 97,07%. De rechtmatigheidsscore van de onzekerheden bedraagt 99,27%. Er is sprake van een verbetering ten opzichte van vorig jaar. Omdat de uitvoering van de TSB regeling nog relatief nieuw is (sinds 2023), wordt het beleid nog verder vormgegeven. Driekwart van de onrechtmatigheidsscore is het gevolg van contra legem besluiten die door de SVB zijn genomen. Deze besluiten zijn vastgelegd in het Juridisch Maatwerkregister. In dit beveiligde register wordt per geval vastgelegd van welke wettelijke bepaling is afgeweken, waarom dat is gedaan en waarom dit in die specifieke situatie redelijk en passend was. Ook wordt vastgelegd wie het besluit heeft genomen en op basis van welke afwegingen.
Misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O)
Handhaving is een van de kerntaken van de SVB en bestaat uit alle activiteiten om het risico op misbruik en oneigenlijk gebruik zo veel mogelijk te beperken. De SVB levert door een effectieve en zichtbare handhaving een bijdrage aan het in stand houden van het maatschappelijke draagvlak voor het sociaal zekerheidstelsel. Het beleid van de SVB is erop gericht enerzijds zo min mogelijk drempels op te werpen voor de toegang tot rechten en diensten en anderzijds goede waarborgen in te bouwen tegen misbruik.
Een goede naleving begint bij begrijpelijke wet- en regelgeving. De SVB draagt hieraan bij door geconstateerde knelpunten in de handhavingspraktijk aan te dragen, te bespreken met de wetgever en te adviseren over aanpassingen. Zo zijn bijvoorbeeld voorstellen gedaan voor vereenvoudiging van wetgeving bij leefsituaties. Handhaving betekent ook burgervriendelijke, rechtmatige en betrouwbare dienstverlening (op basis van de juiste gegevens) waarbij de risico's voor fouten en misbruik zoveel mogelijk zijn afgedekt binnen het primaire proces. De SVB is alert op nieuwe risico's, onderzoekt deze en werkt via innovatieve pilots aan het mitigeren of beheersen daarvan. De medewerkers in de uitvoering en de toezichthouders zijn alert op fouten en misbruik. De SVB analyseert alle meldingen van misbruik en doet vervolgonderzoek waar dat opportuun is.
Het afwegingskader voor de inzet van handhaving wordt met name bepaald door de mate van risico op onrechtmatigheid, maar ook door andere factoren zoals de kosten en het (maatschappelijke) rendement van de inzet van capaciteit. De SVB zet handhavingsactiviteiten daarom in op basis van de kans op fouten en misbruik en de impact daarvan. De kans op detectie wordt daarmee vergroot en er wordt capaciteit gerichter ingezet, waarmee effectiviteit en efficiëntie zijn gebaat. Het zorgt ook voor minder onderzoeken bij burgers. Data-analyseren is een belangrijk hulpmiddel bij het bepalen in welke situaties er sprake kan zijn van onrechtmatigheid. Met de ontwikkeling van data-analyse wordt de risicogerichtheid verhoogd.
Handhavingsactiviteiten kunnen gevoelig en belastend zijn. De SVB is daarom transparant in wat zij doet. De SVB handhaaft, net als bij dienstverlening, vanuit de bedoeling van de wet waarbij een goede balans, een menselijke maat, wordt gezocht tussen de inbreuk op de belangen van de burger en de belangen van de maatschappij bij een rechtmatige wetstoepassing. De SVB werkt in het kader van de Bedoeling en blijft daarop investeren door diverse instrumenten te ontwikkelen die medewerkers hierin ondersteunen, zoals Algemene Beginselen Behoorlijk Afwegen (ABBA), de Perspectiefcirkel en het Ethics Center.
Primair is de afdeling Preventie & Handhaving verantwoordelijk voor de uitvoering van de monitoring door middel van het opstellen van periodieke rapportages. De SVB heeft een adequaat proces op het detecteren van potentiële risico's. Het bijbehorende besluitvormingsproces hiervoor is een aantal jaren geleden opnieuw ingericht. Hierdoor is de 'risk appetite' beter in beeld.
Rechtmatigheid inkoop
Onrechtmatigheid wordt met name veroorzaakt doordat lopende contracten niet tijdig opnieuw zijn aanbesteed, of vanwege uitbreidingen op lopende contracten, hetgeen een wezenlijke wijziging veroorzaakt en daarmee onrechtmatig is. Het totale inkoopvolume bedroeg in 2025 € 186,8 miljoen incl. btw. Dit is een daling van € 18,4 miljoen ten opzichte van vorig jaar. Dit komt onder andere door lagere uitgaven als gevolg van bezuinigingsmaatregelen en omdat de SVB door goed contract- en leveranciersmanagement steeds meer in staat is om toenemende kosten binnen lopende contracten te beperken, alsmede dankzij een en betere/efficiëntere inrichting van het bestelproces.
In 2025 is sprake van een geconstateerde onrechtmatigheid van € 6,5 miljoen inclusief btw (2024: € 6,1 miljoen). Dit is een stijging ten opzichte van 2024. Een deel van deze stijging ligt echter buiten de invloedsfeer van de SVB: voor een deel ter hoogte van € 1,3 miljoen incl. btw is de oorzaak te wijten aan onrechtmatigheid binnen Rijksbrede contracten waar de SVB aan deelneemt (EASP, Afvalverwerking en Postdiensten). De onrechtmatigheid binnen de invloedsfeer van de SVB bedraagt derhalve € 5.2 miljoen inclusief btw, hetgeen ten opzichte van 2024 een daling is van 20%.
De onrechtmatigheid binnen de invloedsfeer van de SVB wordt onder andere veroorzaakt doordat in 2025 diverse inkopen (middels een Europese aanbesteding) zijn afgerond die de onrechtmatigheid structureel oplossen maar waarvan in 2025 nog kosten op het oude onrechtmatige contract zijn gefactureerd. Er zijn terugkerende onrechtmatigheden die nog niet zijn opgelost (waarvan de aanbesteding nog niet is afgerond) en zijn er nieuwe onrechtmatigheden geconstateerd waarvan de aanbesteding nog opgestart moet worden.
Rechtmatigheidsverklaring 2025
Op basis van de regelgeving heeft de SVB het onrechtmatigheidspercentage voor 2025 berekend op 0,06% van de totale lasten van de jaarrekening als geheel. Dit percentage is inclusief de geconstateerde onrechtmatigheidsfouten inzake Europese aanbestedingen en eventueel niet gecorrigeerde financiële fouten. Het totale percentage recente onzekerheden bedraagt 0,01% van de totale lasten. De onrechtmatigheidsscores op totaalniveau blijven ruim onder de wettelijk toegestane tolerantiegrenzen. Op grond van het overall onrechtmatigheidspercentage stelt de raad van bestuur dat de wetsuitvoering door de SVB over het jaar 2025 rechtmatig is geweest. De SVB verklaart dat er beleid aanwezig is ter voorkoming en bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik. De niet-financiële informatie in het jaarverslag is ordelijk, controleerbaar en deugdelijk tot stand gekomen.