Proactieve, persoonlijke, begrijpelijke en toegankelijke dienstverlening

Het is belangrijk dat informatie over rechten, plichten en mogelijke gevolgen van keuzes duidelijk, begrijpelijk en op het juiste moment beschikbaar is voor burgers, zodat zij weten waar zij aan toe zijn. De SVB wil voorkomen dat burgers zich vergissen of onbedoeld fouten maken.

De SVB ziet het voorkomen van vorderingen bij burgers als een belangrijke maatschappelijke opdracht. Daarom wordt kritisch gekeken naar de eigen processen en dienstverlening. Een belangrijk onderdeel daarvan is de verbetering van gegevensuitwisseling met buitenlandse zusterorganisaties. Voor verschillende landen zijn taskforces ingericht die werken aan vereenvoudiging. Deze taskforces zorgen ervoor dat per land aanvullende en structurele afspraken gemaakt worden om de samenwerking te verbeteren en fouten te voorkomen.

Ook op nationaal niveau werkt de SVB aan een lerende handhavingspraktijk. Samen met SZW, UWV en VNG wordt gewerkt aan een thematische aanpak waarbij regelovertredingen die in de praktijk het meest voorkomen centraal staan. De aanpak start met een gezamenlijke probleemanalyse van het thema, waarna praktische oplossingen worden ontwikkeld om fouten bij burgers en uitvoerders te voorkomen De SVB handhaaft met het motto effectief, efficiënt, ethisch (3E's). Effectief en efficiënt handhaven is noodzakelijk voor het behoud van maatschappelijk draagvlak van het socialezekerheidsstelsel. Preventie staat voorop want voorkomen is beter dan genezen. Data-analyse is een belangrijk hulpmiddel voor het effectief en efficiënt handhaven. De SVB houdt zich aan de bepalingen van de AVG en houdt daarbij rekening met ethische aspecten zoals datakwaliteit, transparantie en het voorkomen van bias.

Resultaten handhaving

In 2025 zijn 5.759 handhavingsonderzoeken afgerond. De onderverdeling daarvan is als volgt.

Tabel 2.1 Aantal handhavingsonderzoeken per domein en werksoort

In 2025 is onderzoek gedaan naar de leefsituatie van AOW-alleenstaanden. Hieruit blijkt dat in 3% van de 500 willekeurig onderzochte handhavingsonderzoeken sprake was van een woonsituatie anders dan bij de SVB bekend. Deze resultaten waren in lijn met de verwachtingen vooraf en laten zien dat de reguliere controles hierop goed functioneren. De SVB voert mensgedreven onderzoeken uit op basis van individuele signalen uit de organisatie of van andere organisaties over mogelijke (bewuste of onbewuste) onrechtmatigheid. Daarnaast voert de SVB datagedreven onderzoeken uit, waarbij op basis van data hypothesen over verhoogde onrechtmatigheid worden getoetst en via onderbouwde risicoprofielen gericht wordt gehandhaafd.

De volgende tabellen bevatten de voornaamste resultaten van SVB handhavingsactiviteiten. Sancties zijn niet alleen boetes en maatregelen maar ook waarschuwingen die geen financiële consequentie hebben. De verwachte besparingen als gevolg van herzieningen zijn indicatief en afgerond.

Tabel 2.2 Resultaten Handhaving (x € 1.000)

Het volgende overzicht betreft de structurele kosten van alle handhavingsinspanningen. De bedragen zijn indicatief en afgerond.

Tabel 2.3 Kosten handhaving (x € 1.000)

Onderzoeken buitenland

In het buitenland beschikt de SVB niet over dezelfde onderzoeksmogelijkheden als in Nederland. Aanvullende onderzoeken zijn soms nodig. In 2025 verrichtte de sectie Internationaal van de afdeling Preventie & Handhaving 697 onderzoeken naar burgers (868 personen) woonachtig in het buitenland. Dit betrof 544 AOW‑onderzoeken, 52 Anw‑onderzoeken en 101 overige onderzoeken, waaronder AKW, V&O, REM en BBL. In 339 onderzoeken bleek sprake van een afwijkende situatie.

Wetsvoorstel Handhaving Sociale Zekerheid

Het wetsvoorstel Handhaving Sociale Zekerheid moet verder richting geven aan een meer proportioneel en mensgericht handhavingskader. Het wetsvoorstel dat in de zomer van 2025 aan de Tweede Kamer is aangeboden, maakt het onder andere mogelijk om vaker een waarschuwing zonder financiële gevolgen toe te passen. Daarmee krijgen bestuursorganen meer ruimte om af te zien van sanctionering wanneer iemand een fout maakt of wanneer een sanctie niet doelmatig is. Daarnaast maximeert het wetsvoorstel de hoogte van bestuurlijke boetes. De SVB bereidt zich voor op de implementatie daarvan. Dit vraagt niet alleen om aanpassing van processen en werkwijzen, maar ook om gerichte activiteiten op het gebied van cultuurverandering en versterking van vakmanschap.

Preventie blijft een belangrijk speerpunt. In 2025 heeft de SVB stappen gezet om de voorlichting beter te laten aansluiten bij de leefwereld van burgers. Door inzichten uit onderzoeken, data-analyses en signalen van ketenpartners te combineren, wordt gerichter informatie verstrekt aan groepen die dat nodig hebben.

In 2025 heeft de SVB verder gewerkt aan een zorgvuldig en ethisch verantwoord handhavingsbeleid. Daarbij wordt gebruik gemaakt van data gedreven, mens gedreven en aselecte onderzoeken om onbedoeld vooroordelen te voorkomen. Selectieprocessen zijn extern getoetst door de Rijksuniversiteit Groningen. De toetsing was positief en had waardevolle aanbevelingen, waaronder specifiek het nauwer betrekken van de Cliëntenraad en extern delen en bespreken van expertise. Mede op basis van dit advies is de expertise van Cliëntenraad versterkt en is deze actief betrokken om het klantperspectief beter te consulteren. Extern is buiten reguliere overleggen in 2025 via strategische sessies kennis gedeeld met DUO en UWV.